"Далаhа" - айар куттаах ыччат интернет-сурунаала

Хайҕаһан бүтүөххэйиҥ...

11.04.2020

Бүгүн ватсабынан Борис Павлов “ҮРҮҤ ИЛИИС эбэтэр САХА ЛИТЕРАТУРАТА” диэн санаа атастаһар ыстатыйатын ыыппыттар...

Борис Павлов бары ытыктыыр киһибит, толкуйдаах, дуоспуруннаах суруйааччы. Кини бу саха литературатын сайдыытын туһунан ким да куттанан таарыйбат , киэҥ эйгэҕэ таһаарбат проблематын тула бар-дьонун аһаҕас кэпсэтиигэ ыҥырбыт.          Мин эмиэ бу ыстатыйаны кытта билсэн баран, аааҕааччы быһыытынан, санаабын үллэстиэхпин баҕардым.

1.     Борис Павлов “Тоҕо билигин Арассыыйаны буолуохтааҕар бэйэбитин интэриэһиргэтэр уус-уран айымньы суоҕуй?..   Биһиги дьиҥнээх саха литературатыгар иитиллибит көлүөнэ буолабыт. Оннук бөҕө.

Ол эрээри билигин киһини барытын биир санааҕа сирдиир уус-уран айымньы суруллубатын мин аныгы   көлүөнэни түмэр биир сүрүн итэҕэл, сыал- сорук суоҕуттан дии саныыбын. Бары үс аҥы хайдыһа сылдьарбытыттан билигиҥҥи ыччат санаата күөрчэх курдук ытыллан туохха сүгүрүйүөхтэрин, ханнык суолунан барыахтарын билбэттэр, онуоха эбии олох ыараан күннээҕи кыһалҕаҕа кыһарыйтараллар, уһуну-киэни толкуйдаабаттар. Онтон биһиги ,сэбиэскэй көлүөнэ, пионер, комсомол көмөтүнэн, улаханнык инникини анаарбакка даҕаны “дьоллоох” буолар этибит, биһиги оннубутугар Партия толкуйдуура, ыйар-кэрдэр этэ. Билигин ол кэмнэри суохтааммыт биһиги, тетялар, кухняҕа “ытаһабыт” да, тугу да кэскиллээҕи оҥорор, сүбэлиир кыахпыт суох.

Аныгы ыччат кумира, сыала-соруга , сиэрэ-майгыта олох атын. Билигин 21 үйэҕэ олох балысханнык сайдан ыччат аан дойду сайдыытын барытын көрө, ырыта олорор, «онон суруйааччылар ыччаттан, кини интэриэһиттэн хаалан хааллыбыт”.   Биһиги ону өйдөөбөппүт, ылыммаппыт, арааската , иитиибит атына улахан оруолу оонньоон эрдэҕэ. Ол эрээри аан дойдуга киһи аймах сыаннастара: чиэһинэй, суобастаах буолуу, кырдьаҕаска кыаммаккка кыһаллыы, ийэ дойдуга ытык иэс диэн өйдөбүллэр син биир бааллар эбээт, киһи аймах баарын тухары баар буолуохтара даҕаны.... Тоҕо ити боппуруостары ырытан, сырдатан, аныгы олоҕу кытта сибээстээн, силистээн урукку классиктар курдук үрдүк таһымнаах уус-уран айымньылары ким да суруйбатый?..   Эбэтэр ааттаах-суоллаах дьоммут сааһыран хаалан суруйбаттар диэҕи Былыргы Греция биллэр драматурга Софокл аатырбыт “Царь Эдип” диэн айымньытын 75 сааһыгар, немец суруйааччыта Гёте Иоганн Вольфганг “Фауст”- 83 сааһыгар, онтон Л. Н. Толстой   71сааһыгар - «Воскресение», 72сааһыгар — «Живой труп», 76 -гар — «Хаджи Мурат» диэн айымньыларын суруйбуттара эбээт.

Онон эрэл кыыма билигин да сөҕүрүйбэт уонна хайа, баҕар, эдэр талааннаар тахсан кэлиэхтэрэ диэн эрэнэ саныыбыт.

2. “Литературнай түмсүү диэн баар буолуохтаах “- диэн Б. Павлов сөпкө этэр. 2015 сыллаахха Россияҕа Литература сыла биллэриллэн бу хамсааһын күүскэ сайдыах курдук этэ эрээри диирбэр тиийэбин.

Сорохтор дьүөрэ тыллары сааһылаан суруйар буоллулар да, хоһоону сатаан суруйар курдук сананаллар, ол эрээри оннук айымнньыларга уобарас, иэйии тиийбэт, суох да кэриэтэ, ис хоһооно тутах буолан хомотор. Урут мөлтөһүөр ис хоһоонноох айымньылар кэм-кэрдии ирдэбилин тулуйбакка суола суох симэлийэр дьылҕаланар буоллахтарына, билигин кинигэ ааптара киириилээх-тахсыылаах, үптээх, билсиилээх буоллаҕына, син-биир бэчээттэнэр, “сүгүрүйээччилэрин, хайҕааччыларын” булар.   Үгүс литературнай бөлөхтөргө хоһоону, айымньыны ырытыы суоҕун кэриэтэ, ааптар өһүргэниэ диэн барыта үрдүттэн хайҕааһын , үөрбүт-көппүт смайликтары ыыталааһынынан ырытыыбыт онон бүтээхтиир, бу маннык көстүү сайдыыга, биллэн турар, тиэрдибэт суол. Аны, киһи хомойуох, сорох хоһоон айааччылар харчы төлөөн туран атын дьоҥҥо хоһооннорун оҥотторор буоллулар. Ити хоһоон ааптара да, хоһоону тупсарааччы да хайдах ис санааларын, иэйиилэрин үллэстэллэрэ буолуой ? Чугас дьонноро бу дьайыыны бары билэ-көрө сылдьалларын үрдүнэн. Дьэ, ону суобас билэн эрдэҕэ.

Аны саҥа саҕалааччы, хоһоон, кэпсээн суруйан холонооччуларга билии-көрүү, анал литература тиийбэтэ, тустаах семинардар ыытыллыбаттара, специалистар өттүлэриттэн сөптөөх сүбэ-ама суоҕа, айымньы сөптөөхтүк редакцияламмакка грамматическай алҕастардаах, сыыһалардаах бэчээттэнэрэ мөлтөх, ортоһуор эрэ айымньылар айыллан тахсалларыгар тиэрдэн эрдэҕэ. .... Маннык кинигэлэри ыччат ааҕан көрөн баран иккистээн илиитигэр ылан көрбөт, бары маннык суруйаллар эбит дии санаан эрдэҕэ. Ол оннугар Арсен Томскай “InDriver от Якутска до Кремниевой долины” нууччалыы тылынан олус тупсаҕайдык суруллубут кинигэтин былдьаһа-тараһа ааҕыа, элбэххэ үөрэниэ буоллаҕа.

Онон мөлтөх таһымнаах сахалыы тыллаах айымньылар, харчы төлөннө да, үксээн иһэллэриттэн, бары да биир сиргэ сайдыбакка тэпсэҥнии турарбытыттан сонньуйаҕын эрэ... Ол иһин икки суруйааччылар Союзтара ( Н. Харлампьева, И. Мигалкин) уонна суруйааччылар Ассоциациялара (О. Сидоров) даҕаны айар дьону, норуоту түмэн төрөөбүт литературабыт инники кэскиллээх тосхолун дьүүллэһэн, сайдыы суолугар сирдиэхтэрэ дуо диэн ыйытык үөскүүр... Уонна эрэнэ күүтэ хаалабыт.

3 . Борис Павлов “ Атын сирдэр-дойдулар уопуттарын көрдөххө, күүстээх литературнай кириитикэ, дьиҥэр, литература сайдыбыт сиригэр баар. Үөһэттэн айдарыылаах суруйааччы бэйэтэ да билбэт тугу айбытын, кини этинэн-хаанынан, өйүнэн-сүрэҕинэн сэрэйэн суруйар. Ону кириитик быһааран, ытыска ууран биэрэр”.

Саха литературатыгар   кириитикэ сайдарыгар сүҥкэн кылааттарын киллэрбит А. И. Софронов, П. А. Ойунский, А. А. Иванов-Кюндэ, С. Р. Кулачиков-Эллэй, Н. Е. Мординов-Амма Аччыгыйа, Н. М. Заболоцкий-Чысхаан, В. М. Новиков-Кюннюк Урастыров, Д. К. Сивцев-Суорун Омоллон, Софрон и Семен Даниловтар үрдүк ааттарыгар сүгүрүйэбит эрэ... Билигин кинилэр курдук ырытааччы, сүбэлээччи баара дуу...

Биһиэхэ, 21 үйэҕэ, айымньыны аһаҕастык санааларын этэн ырытар кириитиктэрбит суохтарын кэриэтэ. Ырытар да буоллахтарына, наар сэрэнии, сэпсэнии, аҥаар өттүттэн хайҕааһын уонна хантан сайдыахпытый, үчүгэй үйэлээх айымньыны айыахпытый?..

Киһи, баҕарда да, атын киһи айымньытын дириҥник сатаан ырыппат ээ. Бу хайысханан дьарыктаныан, үлэлиэн баҕалаахтары анал үөрэх кыһатыгар ыытан үөрэттэриэххэ наада. Оччоҕо эрэ литературнай кириитикэ сайдыа этэ буоллаҕа.

Тумус туттар суруйааччыларбыт,   төрүт литературабыт   сүгүрүйээччилэрэ Б. Павлов “Үрүҥ лиис уонна саха литературата” диэн ыстатыйатын дьүүллэһиигэ кыттан кэскиллээх санааларын этиэхтэрэ,   сүбэлиэхтэрэ-амалыахтара диэн эрэнэ хаалабын.

 

Тулуйхаана, Дьокуускай

Комментировать

Авторизуйтесь

Комментарии


Комментарии 1 - 20 из 0
Начало | Пред. | | След. | Конец

Возврат к списку