Сылааһынан сайар Тааттаҕа саҥа кинигэ сындыыстанан тиийдэ

Сылааһынан сайар Тааттаҕа саҥа кинигэ сындыыстанан тиийдэ

Хаартыскаҕа түһэрии: Борис ПАВЛОВ

17.02.2020

Олунньу 12 күнүгэр, Төрөөбүт тыл уонна сурук-бичик күнүн көрсө, Тааттаҕа Ытык Күөллээҕи «Сарыал» култуура киинигэр СӨ суруйааччыларын уонна РФ суруналыыстарын сойуустарын чилиэнэ, СӨ Бэчээтин туйгуна Александр Федорович Постников-СЫНДЫЫС «Тааттам сайар салгына» диэн “Көмүөл” кинигэ кыһата бэлэмнээн таһаарбыт саҥа кинигэтин биһирэмэ буолан ааста. Кэлиҥҥи кэмҥэ маннык тэрээһиннэргэ дьон кыттыыта улам уҕараан иһэрэ кинигэ ааҕааччылар аҕыйаан иһэллэрин көрдөрөр диэн аһаҕастык этэр тоҕоостоох. Оттон бу дьоро күн тэрээһини иилээбит-саҕалаабыт Киин бибилэтиэкэ үлэһиттэрин ааҕааччы хотуулаахтык кэлэн кэпсэтиигэ, кинигэни ырытыыга көхтөөхтүк кыттыбыта сөхтөрдө.

Дьокуускайтан Сындыыска кынат буолан кэлсибит аҕа туттар ытыктыыр доҕотторо – СӨ суруйааччыларын сойууһун бэрэссэдээтэлэ, саха норуодунай бэйиэтэ, ааптар кэлиҥҥи икки кинигэтигэр киирии тыллары суруйан алҕаабыт Иван Мигалкин уонна СӨ үтүөлээх суруналыыһа, биллэр суруйааччы, бэйиэт, «Көмүөл” кинигэ кыһатын салайааччыта Борис Павлов Сындыыһы дойдутун дьоно ытыктаан, өйөөн кэлбиттэрин тоһоҕолоон бэлиэтээтилэр.

Олохтоохтор Дьокуускайтан кэлбит ыалдьыттары бэркэ сэргээн иһиттилэр. Кырдьыга даҕаны, ыалдьыттар Тааттаҕа сылдьыбатахтара ырааппыт буолан, ахтыспыт дьон быһыытынан икки өттүттэн бэрт сэргэх сэһэргэһии түөрт чаастан ордук уһаата. Норуодунай бэйиэт Иван Мигалкин улуус ааҕааччыларын кытары истиҥ-иһирэх кэпсээнигэр оҕо сааһыттан айар үлэ үөһүгэр үктэммитин, онтон ыла бу эйгэҕэ хас эмэ уонунан кинигэни суруйбутун, билигин СӨ Суруйааччыларын сойууһугар киирэр дьону дьоҕурдарынан көрөн ылалларын, талааннаах дьону өйүүрүн туһунан эттэ уонна Сындыыс улахан дьоҕурдаах прозаик эбит буоллаҕына, аны бэйиэт быһыытынан биллибитин бэлиэтээтэ. Ити этиини, хоһоону таптааччылар түмсүүлэрин кыргыттара ааптар саҥа хоһооннорун ааҕан ситэрэн-хоторон биэрдилэр, истээччилэр биһирэбиллэрин ыллылар.

Сындыыс чугас доҕоро, үөлээннээҕэ, кини хас да кинигэтин бэчээттэппит, көмөлөспүт Борис Павлов, саха тыла сүүрүк хоту устар уратылааҕын бэлиэтии көрбүтүн бэрт мындырдык ойуулаан эттэ уонна Амма өрүһүттэн саҕалаан Учайтан Өксөкүлээх Өлөксөй, Мойуонаттан Эллэй, Хоптолоохтон Амма Аччыгыйа, Алдан кытылыттан Егор Неймохов, Анастасия Сыромятникова, Анна уонна Николай Неустроевтар, Умсуура, Федор уонна Александр Постниковтар, Бүөтүр Хара, Түүлээхтэн Арылы Дуйдаах о. д.а. төрөөн-үөскээн тахсыбыттарын эттэ, кэлин биллэр-көстөр суруйааччылары таһаарбыт «Араҥас сулус» литературнай түмсүү үлэтин билиһиннэрдэ. Кини Сындыыс билиҥҥи саха прозаиктарыттан бастыҥнара, «Кыһыҥҥы сугун» сэһэнэ биир бастыҥ суруйуу буоларын тоһоҕолоон бэлиэтээтэ уонна биһирэмнээх ааптарга, үгэс курдук түмсүү чилиэннэрин кинигэлэрэ таҕыстаҕына туттарыллар, көһө сылдьар чороону күөрэччи көтөҕөн утары уунна. Оттон «Араҥас сулус» түмсүү чилиэнэ, улуустааҕы “Уран тыл” литературнай түмсүү салайааччыта, СӨ суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ Иннокентий Лукачевскай-СИЛИС кинигэҕэ киирбит айымньылары ырытан санаатын үллэһиннэ.

Суруйааччыны улуус баһылыгын солбуйааччы И.А.Сивцева эҕэрдэлээтэ уонна Сындыыс айымньыларыгар Тааттатын уус-уран тыла-өһө баарын, ону ааҕааччы сүрэҕинэн ылынарын, дойдутун минньигэс сытынан, сылаас салгынынан сайар тыыннаахтарын эттэ. Итиэннэ кинигэҕэ олох сиэринэн үрүҥ-хара аргыстаһа сылдьалларын, бу олоххо үгүһү билэр киһи суруйуулара буоларын бэлиэтээн туран, кинигэҕэ ойууламмыт Тааттаҕа баар төрүт түөлбэ эйгэтэ, салгына, тыла-өһө ыччакка хайдахтаах курдук киэн туттууну үөскэтэрин, үтүө санаанан илгийэрин, оҕолорго үөрэтиэххэ сөптөөх ис хоһоонноох айымньылардааҕын бэлиэтээтэ. Изабелла Александровна Александр Постниковка «Таатта улууһугар култуура сайдыытыгар кылаатын иһин» бэлиэни уонна көмө харчылаах сертификаты, ону сэргэ Таатта улууһун айар талааннаах дьону өйөөн-убаан таһаарбыт СӨ суруйааччыларын Сойууһун бырабылыанньатын бэрэссэдээтэлэ Иван Мигалкиҥҥа, Тааттаҕа сыһыаннаах элбэх кинигэлэри таһаарбыт «Көмүөл» кыһатын салайааччыта Борис Павловка Махтал суруктары, өйдөбүнньүк бэлэхтэри туттарда.

Баайаҕаттан «Көмүлүөк күлүмэ» түмсүү чилиэннэрэ О.Н.Макарова, А.Н. Кустурова уонна С.Р.Хатылаева көхтөөхтүк кытыннылар, кинигэни бары өттүттэн бэрт дириҥник хорутан ырыттылар, бу тэрээһин сүрүн ис хоһоонун киэҥник арыйдылар. Тааттаҕа биллэр суолу-ииһи хаалларбыт «Таатта кыымнара» литературнай түмсүү кэнники салайааччыта, ытык кырдьаҕас, алгысчыт И.И.Унаров, көҥүл тустууга ССРС спордун маастара  Г.И.Каприн, Чөркөөхтөн СӨ суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ Елена Филатова-Сыгыйык, улуустааҕы норуот айымньытын дьиэтин салайааччыта Г.Г. Вырдылин, киин библиотека директора А.К. Билюкина, Орто Амма нэһилиэгин бэрэстэбиитэллэрэ о. д.а. бэрт үгүс үтүө тыллары эттилэр, суруйааччы инники айар үлэтигэр өссө үрдүк ситиһиилэри баҕардылар. Салгыы «Уран тыл» түмсүү чилиэнэ В.В. Слепцов-Валериан «Өрүүтүн эн сырдаа», Таатта күөрэгэйэ Светлана Очирова «Сэмэнчикпин таптыыбын» ырыалары бэлэхтээтилэр. Харбалаахтан бырааттыы Мординовтар музейдарын директора С.А. Васильева эҕэрдэ тыл этэн туран, бу кинигэҕэ эдьиийэ А.А. Морхоева үтүө аатын кэриэстээн суруйбут анабыл хоһоонун киллэрбитин, ону бу күн ааптар бэйэтэ ааҕан иһитиннэрбитин иһин истиҥ махталын тириэртэ.

Сындыыс саҥа кинигэтин туһунан аҕыйах тылынан билиһиннэрдэххэ, түөрт түһүмэхтээх хоһооннортон, кэпсээннэртэн, ахтыылартан, дьүһүйүүлэртэн таҥыллан оҥоһуллубут. Бу кинигэ төрөөбүт дойдуга таптал, ахтылҕан тыынынан илгийэр. Ол да иһин бастакы түһүмэххэ ааптар төрөөбүт дойдутун, таптыыр Уус Тааттатын, Алланын, Тааттатын айылҕатын, дьонун-сэргэтин хоһуйар хоһоонноро, кэпсээннэрэ сүүмэрдэнэн киирбиттэр. Иккис, «Сындыыстанар санаалар» түһүмэххэ кини ис иэйиитин, дууһатын кистэлэҥин, тапталга сүгүрүйүүтүн арыйан көрдөрөр айымньылара түмүллүбүттэр. Үһүс түһүмэх аймах билэ дьонугар анаммыт, аҕатыгар, ийэтигэр, оҕолоругар, сиэннэригэр, чугас дьонугар, доҕотторугар анаммыт хоһоонноро бааллар. Төрдүс түһүмэх Александр Федорович талаанын атын өттүттэн арыйан көрдөрөр. Ол курдук манна кини нууччалыыттан тылбаастара киирбиттэр. Чуолаан С. Есенин, И. Переверзин, Ж. Садыков хоһооннорун талааннаахтык сахалыы тылбаастаан,  ааҕааччыларга бэртээхэй бэлэҕи оҥорбут.
Манна даҕатан эттэххэ, биһирэм А.Ф. Постников-Сындыыс тэрийсибит улуустааҕы «Уран тыл» литературнай түмсүүтэ тэриллибитэ 10 сылын туолбут күнүгэр ыытыллыбыта тэрээһин суолтатын үрдэттэ, ис хоһоонун байытта.

Александр Постников-СЫНДЫЫС: 

- Лоп курдук 10 сыл анараа өттүгэр бу саалаҕа «Уран тыл» литературнай түмсүүнү тэрийбиппит. Бу түмсүү суолун-ииһин булунна. Түмсүү чилиэннэриттэн миигиттэн ураты И. Лукачевскай, И. Колодезникова, Е. Филатова, А. Слепцов, М. Алексеева о.д.а. суруйааччы Сойууһугар чилиэнинэн киирдилэр. Бу өйдөөтөхпүнэ эмиэ лоп курдук 20 сыллааҕыта «Таатта» хаһыат иһинэн «Түһүлгэ» сыһыарыы тахсыбыта, ол сыһыарыы иһинэн «Дьүрүскэн» айар талааннаахтар балаһаларын өр кэмҥэ иилээбитим-саҕалаабытым. Ол балаһа суруйар дьоҕурдаах дьоҥҥо көмө-тирэх буолбута, - диэн туран, кылгастык айар үлэтин билиһиннэрдэ, ааспыт сылга икки кинигэтэ бэчээттэммитин, биэс сыл кэриҥэ Байанай сурунаалга, араадьыйаларга, киин хаһыаттарга үлэлээбитин, бу «Тааттам сайар салгына” кинигэтигэр киирбит түөрт хоһоонугар мелодистар Раиса Аянитова уонна Герасим Павлов барыта түөрт ырыаны айбыттара Өрөспүүбүлүкэ араадьыйаларыгар иһиллэрин кэпсээтэ.

Бүтэһигэр, бииргэ үлэлээбит коллегаларыгар, көрсүһүүгэ кэлбит, мэлдьи өйүүр биир дойдулаахтарыгар, Тааттатааҕы киин библиотека коллективыгар, чуолаан бу тэрээһини сэргэхтик ыыппыт библиотекарь, “Уран тыл” түмсүү тутаах үлэһитэ Светлана Игнатьеваҕа, Таатта улууһун баһылыга Михаил Соровка, Тааттыныскай нэһилиэк баһылыга Егор Павловка ис сүрэҕиттэн махтанна. Түмүккэ, Таатта улууһун 14 библиотекатыгар 28 саҥа кинигэтин бэлэхтиирин туһунан иһитиннэрдэ. Бу күн ааҕааччылар үс суруйааччы кинигэлэрин хото атыылаһан, автограф ылан үөрэ-көтө тарҕастылар.


Автор: КҮНДЭЛИ

Комментировать

Авторизуйтесь

Комментарии


Комментарии 1 - 20 из 0
Начало | Пред. | | След. | Конец

Возврат к списку