Таатта улууһугар түөлбэ олоҕун туһунан бастакы кинигэ таҕыста

21.12.2020

Быйыл Улуу Кыайыы 75 сылынан Арассыыйаҕа «Өйдөбүнньүк уонна Албан аат сыла», Саха сиригэр «Дойдуга бэриниилээх буолуу сыла», Таатта улууһугар «Албан ааттаах история сыла» түмүктэнэн эрэр. Бу бэлиэ сыл чэрчитинэн Таатта нэһилиэгин «Куула» түөлбэтэ салайааччы Агафья Михайловна Савватеева салалтатынан, түөлбэ олохтоохторун өйөбүллэринэн, кыттыыларынан элбэх өрүттээх үлэлэри ыыттылар. Ол курдук, түөлбэҕэ олорон, үлэлээн ааспыт Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылаахтарын, тыылга үлэлээбит дьоннорун үйэтитэн, мөссүөннэрин тааска түһэрэн стела оҥордулар, бырайыак суруйан үүнэр көлүөнэ ыччат эт-хаан өттүнэн кыахтаах, чөл туруктаах буолуутугар анаан эрчиллэр тренажердары ылары ситистилэр уонна түөлбэ олохтоохторун туһунан «Куула ыаллара» диэн кинигэни таһаардылар. Бу Таатта улууһугар түөлбэ олохтоохторун сырдатыыга, үйэтитиигэ бастакы кинигэ буолар.

Кинигэҕэ Боотурускай улууһун I Дьохсоҕон нэһилиэгин Түөкэй аҕа ууһун Макаровтарын түөлбэҕэ аан бастаан олохсуйууларыттан саҕалаан, түөлбэ 120 сыллаах историята, үлэни өрө туппут саха сэмэй дьонун, ыалларын, талааннаах ыччаттарын туһунан кэпсэнэр. Манна ыаллаһыы курдук саха үгэһин үчүгэй көстүүтэ, күннээх оҕо саас кэрэ кэмнэрин бииргэ атаарыы курдук истиҥ сыһыаннаһыы түөлбэни сомоҕолуура суруллар. Кинигэҕэ туспа

баһынан түөлбэ уулуссалара кимнээх ааттарынан ааттаммыттара, түөлбэ территориятыгар үлэлээбит, үлэлиир тэрилтэлэр историялара, бэйэлэрин кэмнэригэр спордунан дьарыгыран кыайыы өрөгөйүн билбит олохтоохтор, түөлбэ тумус, киэн туттар олохтоохторо, уйан дууһалаах хоһоонньуттар, айылҕаттан уран тарбахтаах уустар тустарынан кэпсэнэр. Тыа киһитин сэмэй майгыта, үлэнэн киэркэйбит олох кинигэ сүрүн тутулунан буолла.       

«Таатта улууһа» МТ баһылыга М.М. Соров «Куула» түөлбэ үлэтин маннык сыаналыыр:         

«Олохтоох бэйэни салайыныыга түөлбэ оруола олус улахан. Таатта улууһугар 1998 сыллаахха «Таатта улууһугар территориальнай-общественнай бэйэни салайыныы тэрээһинин өйүүр туһунан» Бырабыытылыстыба уурааҕа тахсан, республикаҕа түөлбэлэр тэриллибиттэрэ. Түөлбэлэр үлэлэрин эргийэр киининэн ыал, дьиэ кэргэн буолбута. Түөлбэлэр ыытар үлэлэрин сүрүн хайысхатынан дьиэ кэргэн туруктаах буолуута, дьиэ кэргэн экономикатын тупсарыы буолар. Оччолортон үтүө үлэтинэн биллэр «Куула» түөлбэ бүгүҥҥү күҥҥэ диэри тигинэччи үлэлии олорор, олох тэтиминэн сайдыы суолун тутуһар. 2016 с. үлэлэһэн, Устаап ылынан, 2018 сылга ТОС буолан Юстиция министерствотыттан туоһу сурук ылбыттара. Савватеева А.М. салайааччылаах «Куула» олохтоохторо кырдьаҕастыын, эдэрдиин түмсүүлэринэн, эйэлэринэн үгүстэргэ холобур буолаллар».      

Түөлбэ үлэтин барытын иһиттэн көрө-истэ сылдьар киһи, «Таатта нэһилиэгэ» МТ баһылыга Е.И. Павлов санаата:     

«Нэһилиэк түөлбэлэрин үлэлэринэн нэһилиэкпит сайда, кэҥии турара хас биирдиибитин үөрдэр. А.М. Савватеева салайааччылаах «Куула» түөлбэ биир бастыҥ үлэлээх түөлбэнэн буолар. Ол курдук, бастакынан, түөлбэ быһыытынан докумуоннанан, сокуонунан бигэргэнэн ТОС буолан үлэлиир. Нэһилиэккэ ыытыллар бары тэрээһиннэргэ, күрэстэргэ инники күөҥҥэ сылдьаллар. Олохтоохтор күүстэринэн оҕо площадката оҥоһуллан, сыллата оҕо аймахха, олохтоохторго Саҥа дьыл утренниктарын, анал тэрээһиннэри ыытар. 2019 с. өрөспүүбүлүкэтээҕи педярмарка кыттыылаахтарыгар бастыҥ үлэлээх түөлбэ быһыытынан, түөлбэ ыччаты иитиигэ оруоллааҕын туһунан сырдатан, уопуттарын тарҕатан тураллар. Саамай улахан ситиһиилэринэн түөлбэҕэ ититии систиэмэтин киллэрэн, котель най тутуллан үлэҕэ киириитэ буолар. Тыа ыалын олоҕун чэпчэтиигэ, бу саамай улахан хардыы, ситиһии. Сайынын түөлбэ ыаллара уу ситиминэн туһаналлар. Онон түөлбэ олохтоохторо томороон тымныылаах кыһын, сайыҥҥы өҥүрүк куйаас күннэргэ, ититиинэн, уунан хааччылыылара нэһилиэк социальнай–экономическай сайдыытын туоһутунан буолар».

Түөлбэ анал уурааҕынан общественнай тэрилтэ быһыытынан үлэтигэр быһаччы сыһыаннаах Таатта нэһилиэгин дьокутааттарын Сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ А.И. Шарин сыанабыла:

«Куула... Ытык Күөлбүт сэлиэнньэтин, улуус киинэ буола сайдарыгар олук уурбут, дьон-сэргэ биир бастакынан олохсуйбут кырдьаҕас түөлбэтинэн биллэр. Нэһилиэкпит сайдарыгар, улаатарыгар улахан кылааты киллэрсибит аҕабыыт Димитриан Попов сыдьааннара оҥорбут карталарын арыйан көрдөххө, «Куула» уонна кини тулатыгар дьиэ-уот туттан Макаровтар, Бытыковтар, Большаковтар түөлбэлээн олорбуттар эбит. Бүгүҥҥү күннээххэ Таатта нэһилиэгин баһылыга Е.И. Павлов дьаһалынан 2015 сылтан 6 түөлбэ тэриллэн, сэлиэнньэбит сайдыытыгар, дьону-сэргэни сомоҕолуурга биир улахан күүс-көмө буолан үлэлииллэр-хамсыыллар. Таатта нэһилиэгин депутаттарын Сэбиэтин 2017 с. олунньу 9 күнүгэр О-10/5 нүөмэрдээх уурааҕынан бигэргэнэн түөлбэлэртэн бастакынан общественнай тэрилтэ быһыытынан «Куула» ТОС юридическэй сирэй буолар. Түөлбэ хайа тэриллиэҕиттэн бүгүҥҥү күҥҥэ диэри Агафья Михайловна Савватеева сатабыллаахтык салайар. 10 уулуссаны, 325 кэтэх ыалы хабан сытар киэҥ территория олохтоохторун биир тылга киллэрэн, нэһилиэккэ ыытыллар бары культурнай, спортивнай уо.д.а. тэрээһиннэргэ кытыннарар. Куруутун бастакы күөҥҥэ сылдьыы, улахан үлэттэн, олорор түөлбэҕин ис сүрэхтэн таптыыргыттан, бэриниилээхтик үлэлииргиттэн кэлэрэ чуолкай».  

Кинигэни хомуйан оҥорбут ааптардар Винокуров Виктор Васильевич, Канаева Вера Александровна, Савватеева Агафья Михайловна кинигэ күн сирин көрөрүгэр көмөлөспүт «Таатта улууһа» МТ баһылыгар М.М. Соровка, «Таатта нэһилиэгэ» МТ баһылыгар Е.И. Павловка, улуустааҕы архыып сэбиэдиссэйигэр Л.П. Слепцоваҕа, «Төлөн» ААО директорыгар П.Д. Рахлеевка, кыраайы үөрэтээччи, элбэх кинигэни хомуйан оҥорбут Ф.М. Харитоноваҕа, суруналыыс, спорт пропагандиһыгар А.Г. Муруновка, И.А. Аргунов аатынан улуустааҕы киин библиотека информационнай отделын специалиһыгар В.И. Даниловка, ахтыы биэрбит түөлбэ хас биирдии олохтооҕор, түөлбэ территориятыгар баар ахтыы биэрбит тэрилтэ үлэһиттэригэр махтаналлар. Бу кинигэттэн сиэттэрэн, хас биирдии нэһилиэк түөлбэтин олоҕун сырдатыыга үлэ ыытыа, кинигэлэр кэчигирэһэ күн сирин көрүөхтэрэ диэн баҕа санааларын тиэрдэллэр.   

«Көмүөл» кинигэ кыһата Таатта улууһун «Куула» түөлбэ олохтоохторун саҥа сылы көрсө тахсыбыт бастакы кинигэҕитинэн истиҥник эҕэрдэлиир уонна үүнээри турар 2021 сылга өссө элбэх ситиһиини, үтүө түмүктээх үлэни-хамнаһы, уйгулаах-быйаҥнаах чөл олоҕу баҕарар.     

Комментировать

Авторизуйтесь

Комментарии


Комментарии 1 - 20 из 0
Начало | Пред. | | След. | Конец

Возврат к списку